Mahfi Eğilmez’den Trump’ın gümrük vergisi ve borsa yorumu: ‘İç siyaset uğruna yeniden fırsat kaçtı’
İktisatçı Mahfi Eğilmez, “Trump Vergilerinin Finans Piyasalarına Etkisi” başlıklı yazısında, ABD Başkanı Donald Trump’ın açıkladığı yeni gümrük vergilerinin finansal piyasalarda oluşturduğu tesirleri kıymetlendirdi.
Eğilmez, Türkiye’nin “görece” düşük vergi oranlarıyla avantajlı durumda olduğunu lakin iç siyasetin tesiriyle bu fırsatın kaçırıldığını belirtti. Eğilmez, Türkiye’nin dünyadan olumlu olarak ayrışabilecekken iç siyaset yüzünden bu fırsatın değerlendirilmediğini söz etti.
İşte Eğilmez’in yazısı:
“Trump’ın “Kurtuluş Günü” (liberation day) olarak ilan ettiği 2 Nisan’da ABD’nin dış ticaret ilgisinde olduğu ülkelere karşı uygulayacağı standart ve ek gümrük vergisi oranlarını ve birtakım mallara hangi ülkeden ithal edilirse edilsin uygulayacağı gümrük vergisi oranlarını ilan etmesinden sonraki 3 işgünü içinde finansal piyasalarda önemli gerilemeler yaşandı. Standart gümrük vergisi oranı olarak belirlenen yüzde 10 oranındaki vergiler 5 Nisan’da yürürlüğe girdi, bugünden başlayarak uygulamaya yansıyacak. Ülkelere nazaran farklı oranlar içeren ek gümrük vergileri de çarşamba günü yürürlüğe giriyor.
KARŞI MİSİLLEME YAPILDI
Başta Çin ve Avrupa Birliği olmak üzere, bilhassa standart oranların üzerinde ek vergi uygulamasıyla karşılaşan ülkeler misilleme uygulayarak ABD’den yapılacak ithalata birebir oranlarda gümrük vergisi koyarak karşılık vereceklerini açıkladılar.
Bu karşılıklı atakların, iki dünya savaşı ortasındaki misal uygulamaların yarattığı sonuçlar üzere dünya ticaretinde önemli daralmalara yol açması beklendiği için finans piyasalarında düşüşler yaşandı.
WALL STREET ZİRVE TAKLAK
Dow Jones Industrial Endeksi (Dow Jones Industrial Endeksi; ABD’de borsalarda süreç gören önde gelen 30 sanayi şirketini kapsayan borsa endeksidir. 1896’dan beri yayınlanan ve en çok izlenen endekslerden birisidir. Amazon, Apple, Boeing, Coca Cola, Disney, Honeywell, IBM, Johnson & Johnson, McDonald’s, Microsoft, Nike, Procter & Gamble, Visa, Wallmart üzere 30 adet dünyaca tanınmış şirketin pay senetleri kapsamı içindedir) 2 Nisan sabahı 42.284 iken 4 Nisan Cuma gününü 38.275 seviyesinde tamamladı. Bu, yüzde 9,5 oranında bir düşüşü tabir ediyor.
Nasdaq 100 Endeksi (Nasdaq 100 Endeksi; New York’taki teknoloji borsası olan NASA’da süreç gören ABD kökenli100 büyük teknoloji şirketini kapsayan bir endekstir. Kapsamı içinde Apple, Google, IBM, Neftli, Amazon, Tasla, Microsoft, Facebook, Twitter üzere dünyaca bilinen şirketlerin payları yer almaktadır) son haftalarda düşüş eğilimindeydi. 2 Nisan’da 19.554’e gelmişti, Trump’ın gümrük vergileri açıklamasıyla 5 Nisan’da, haftayı, 17.398 seviyesinde tamamladı. Bu da üç gün içinde yüzde 8,3 oranında bir düşüşü söz ediyor.
S&P 500 Endeksi (S&P 500 Endeksi; 500 büyük Amerikan şirketinin pay senetlerinin kıymetlerini gösteren bir borsa endeksidir. Bu endekste yer alan 500 şirketin payları ABD pay senetleri piyasasının yaklaşık dörtte üçünü kapsamaktadır.) 2 Nisan’da 5.663 seviyesindeydi 5 Nisan’da yüzde 10,4 oranındaki düşüşle 5.074 seviyesine geriledi.
DOLAR BEDEL KAYBETTİ
ABD borsalarında yaşanan bu düşüşler doların yabancı paralar karşısındaki kıymetine de düşüş olarak yansıdı. Dolar Endeksi (Dolar Endeksi (DXY); Doların, ABD’nin 6 büyük ticaret ortağı paralarına nazaran (Pound, Euro, Yen, Kanada Doları, İsveç Kronu ve İsviçre Frangı) kıymetini ölçen bir endekstir. Endeks 100 ise Dolar bu paralara karşı eşit seviyede demektir. 100’ün üstü doların çok bedelli, 100’ün altı doların çok bedelsiz olduğunu gösterir.) 2 Nisan günü 103,978 idi. 3 Nisan’da 101,948’e düştü. Sonrasında biraz toparlandıysa da haftayı 102,612 seviyesinde tamamladı. 2025 yılı başında 109,393 seviyesinde olan endeks, daha o vakitlerde Trump’ın açıklamalarıyla paha kaybetmeye başlamıştı.
BORSALARDA DÜŞÜŞ DÜNYAYA YAYILDI
Borsalardaki düşüş ABD ile sonlu kalmadı, global tesirler yarattı. Trump idaresinin ek vergiyle birlikte yüzde 30 gümrük vergisi uygulayacağı Almanya’nın DAX Endeksi (DAX Endeksi; Almanya’nın en değerli 30 şirketini kapsayan pay senetleri endeksidir. Bir şirketin pay senetlerinin bu endekste yer alması için paylarının en az yüzde 33’ünün borsada yer alıyor olması gerekir.) 2 Nisan günü 22.274 seviyesindeyken 5 Nisan akşamında yüzde 7 oranında bir gerilemeyle 20.709 seviyesine indi.
Trump’ın ek vergiyle birlikte yüzde 54 oranında gümrük vergisi uygulanacağını açıkladığı Çin’in Şangay Kompozit Endeksi (Şangay Kompozit Endeksi, Şangay Menkul Değerler Borsası’nın endeksidir. Endeks, Şangay Borsasında alım satım konusu olan şirket pay senetlerini kapsar.) 2 Nisan’da 3.343 seviyesindeyken haftayı yüze 7,6 oranında bir düşüşle 3.092 seviyesinde kapattı. Ek vergiye birlikte ABD’nin yüzde 34 gümrük vergisi uygulayacağı Japonya’nın Nikei 225 Endeksi (Nikei 225 Endeksi; Tokyo Menkul Değerler Borsasında en fazla süreç gören 225 şirketin pay senetlerini kapsayan borsa endeksidir.) 2 Nisan’da 35.243 seviyesinden yüzde 11 dolayında kıymet kaybıyla 5 Nisan akşamı 31.370 seviyesine geriledi. Çeşitli ülkelerdeki borsalarda yaşanan paha kayıpları örneklerini çoğaltmak mümkün.
BORSA İSTANBUL’DA TRUMP ETKİSİ
İstanbul Menkul Değerler Borsası da paha kaybı yaşayan borsalar ortasında yer alıyor. Bununla birlikte BIST 100 Endeksindeki (BIST 100; İstanbul Menkul Değerler Borsasındaki en büyük 100 şirketin pay senetlerinden oluşan bir endekstir.) bedel kaybı, öbür ülke borsalarındaki paha kayıpları üzere Trump vergilerinden çok iç siyasetteki gelişmelerden kaynaklanıyor. 17 Mart günü 10.862 seviyesinde olan endeks Ekrem İmamoğlu’nun diplomasının iptaliyle düşmeye başlamıştı. İmamoğlu’nun gözaltına alınması, tutuklanması ve bu olaylara karşı protesto ve boykotların gelişmesiyle düşmeye devam eden endeks yüzde 12’den fazla paha kaybıyla 2 Nisan günü 9.523’e kadar gerilemişti. 5 Nisan akşamı BIST 100 Endeksi 9.380 seviyesindeydi.
FIRSAT KAÇTI
Trump idaresinin Türkiye’ye uyguladığı gümrük vergisinin yüzde 10 oranında (en düşük düzeyde) olması aslında borsa için olumlu bir gelişmeydi ve şayet iç siyasetin yarattığı olumsuz ortam olmasa BIST 100 Endeksinin Trump idaresinin vergi kararından etkilenmemesi hatta olumlu etkilenmesi beklenirdi.
Özetle söylemek gerekirse Türkiye, Trump idaresinin gümrük vergisi uygulaması nedeniyle dünyadan müspet olarak ayrışabilecekken, yakın geçmişte tekraren tekrarladığı üzere, iç siyaset uğruna yeniden fırsat kaçırdı.”
