Getty Images Uzmanlar, borsalardaki çalkantının insanları çeşitli yollarla etkileyebileceğini söylüyor ABD Başkanı Donald Trump’ın yürürlüğe koyduğu yüzde 10 ile yüzde 46 ortasında değişen yeni gümrük vergilerinin tesirleri dünya genelinde hissedilmeye başladı. Borsadaki global düşüşler büyük kaygılara neden oldu.
Şanghay’dan Tokyo’ya, Sydney’den Hong Kong’a kadar Asya borsaları Pazartesi günü onlarca yıldır görülmemiş düzeylere düştü.
Avrupa piyasaları da geriledi. En büyük kayıpları bankalar ve savunma sanayi firmaları gösterirken, ABD borsaları koronavirüs pandemisinin başlangıcından bu yana günlük en berbat düşüşlerini yaşadı.
Uzmanlar, borsadaki mevcut çalkalanmanın insanların hayatlarını ve ekonomilerini çeşitli formlarda etkileyebileceği konusunda uyarıyor.
İŞ KAYBI YAŞANABİLİR Mİ?
Eğer pay senedi fiyatları uzun bir mühlet boyunca düşerse, bu iş gücü üzerinde tesirli olabilir.
Yatırımcılar bir şirkete yatırım yaptığında, bu yatırımdan geri dönüş almayı umar.
Eğer bir şirketin pay fiyatı uzun mühlet düşerse, yatırımcılar şirketin bu düşüşü durdurmak için bir şey yapmasını bekler.
Maliyetleri düşürmek için işten çıkarmalar buna bir örnek olabilir.
Ancak University College London’dan (UCL) iktisat profesörü Morten Ravn, patronların çalışanları işten çıkarmakta “şimdilik” hayli isteksiz olacağı niyetinde.
Ancak “Ta ki bu durumun daha da kötüleşeceğinde ve vergilerin geri alınmayacağında hemfikir olana dek” diye ekliyor.
Prof. Ravn’a göre şirketler uzun vadede “er ya da geç işten çıkarma konusunda bir karar vermek zorunda kalacaklar.”
VERGİLER VE FAİZ ORANLARI ARTABİLİR Mİ?
Mevcut borsa düşüşlerinin insanların ödediği vergiler ve kredi, ipotek ve tasarruf faiz oranları üzerindeki tesirinin ne olacağı şimdi bilinmiyor.
Prof. Ravn’a göre bunların hepsi etkilenebilir. Ayrıyeten piyasa çalkantısı hükümetlerin mali durumu üzerinde baskı yapabilir, bu nedenle masrafları azaltmak ya da vergileri artırmak zorunda kalabilir.
Faiz oranları da etkilenebilir ve dalgalanabilir.
Prof. Ravn, “her iki tarafa de gidebileceğini” söylediği faiz oranlarının, ülkelerin ABD gümrük vergilerine nasıl reaksiyon vereceğine bağlı olarak artabileceğini ya da azalabileceğini söylüyor.
Örneğin, bir ülkenin merkez bankası faizleri düşürmeye karar verirse, birtakım konut kredileri ucuzlayabilir.
Ancak nakit birikimlerini bankalarda faize yatıranlar daha düşük getiri elde eder.
Tersine, faiz oranlarının artması borçlanmayı pahalılaştırır, fakat tasarruf sahipleri için getiriler artar.
Getty Images Kimi analistler mevcut durumun global bir resesyona yol açmasından korkuyor. EMEKLİ MAAŞLARI ETKİLENEBİLİR Mİ?
Bazıları direkt pay senetlerine sahip olsa da, birçok insan için borsalarla kurdukları münasebet, emeklilik planları üzerinden oluyor.
Bazı emeklilik katkı ödemeleri pay senetlerine yatırılır. Prof. Ravn bu hisselerin kıymetlerinin düşmesi durumunda, insanların emeklilik birikimlerinin pahasının de etkilenebileceğini söylüyor.
Ancak kimi emeklilik katkıları devlet tahvilleri üzere daha inançlı yatırımlara masraf.
Hisse senetleri düşerken, bunlar da altın üzere öteki varlıklarla birlikte “güvenli liman” olarak görüldüğü için çoklukla bedel kazanır.
Bu nedenle, devlet tahvillerinin bedelinin artması, pay senedi düşüşlerinin yol açtığı kaybın bir kısmını ya da tamamını telafi edebilir.
Bu ise emeklilik birikimlerinin nasıl dağıtıldığına bağlı.
Emekliliğe yaklaştıkça, emeklilik birikiminin daha büyük bir kısmı tahvillere yatırıldığından etkilenme de daha az olur.
RESESYON MÜMKÜNLÜĞÜ VAR MI?
Resesyon, bir ülkede şirketlerin, hükümetlerin ve bireylerin ekonomik faaliyetlerinin üst üste iki çeyrekte (üçer aylık iki dönemde) küçülmesi manasına geliyor.
Prof. Ravn’a göre dünyanın bir resesyon yaşayıp yaşamayacağını söylemek için şimdi erken.
“Önümüzdeki bir iki haftada ne olacağını görmek gerekiyor. Bu tam kapsamlı bir ticaret savaşına dönüşür ve öteki ülkeler ABD’ye misilleme yaparsa endişelenirim.”
Prof. Ravn, borsaların mevcut durumu global bir sakinliğe yol açması halinde, istihdam kayıplarının “çok muhtemel” olduğunu söylüyor.
Resesyon insanların ve bir ülkenin iktisadı üzerinde çeşitli sonuçlar doğurabilir.
Örneğin, kimi beşerler işlerini kaybedebilir ve işsizlik de artabilir.
Bazı çalışanlar da terfi yahut fiyat artışlarına ayak uyduracak maaş artırımları almakta zahmet yaşayabilir.
Ancak, bir sakinliğin tesirleri toplum genelinde eşit hissedilmez ve beşerler ortasında eşitsizlik artabilir.
