ABD Adalet Bakanlığı’nın (DOJ) Google’a karşı açtığı “antitröst” davasında sona yaklaşılırken, bu sürecin sadece global dijital platformlar açısından değil, Türkiye’deki rekabet düzenlemeleri bakımından da kritik bir dönüm noktası olabileceği bedellendiriliyor.
Şirkete karşı “internet arama tekeli” oluşturduğu gerekçesiyle açılan dava kapsamında, 5 Ağustos 2024 tarihinde mahkemece “yasadışı monopol davranışı” tespit edilmesinin akabinde ikinci etaba geçildi.
Bu süreçte, Google’ın Chrome tarayıcısı ya da Android işletim sistemi üzere birtakım varlıklarını elden çıkarması, Apple ve Android üreticileriyle yaptığı “varsayılan arama motoru” mutabakatlarını sonlandırması ve data paylaşımı üzere yapısal düzenlemelerin gündeme geldiği belirtiliyor.
Bahçeşehir Üniversitesi İktisat Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Emin Köksal, konuyla ilgili değerlendirmesinde, davanın sırf Google özelinde değil, dijital iktisadın tüm büyük oyuncuları açısından belirleyici olabileceğini vurguladı.
Köksal, “Kısacası, dava bir para cezası davası olmaktan öte, bir büyük teknoloji şirketinin parçalanıp parçalanmayacağı tartışmasının somut test alanı haline gelmiş durumda” dedi.
EN NET ADIM CHROME’UN ELDEN ÇIKARILMASI
DOJ’un önerdiği tahliller ortasında arama bilgilerinin rakiplere lisanslanması üzere dalı direkt etkileyen unsurlar de yer alıyor. Köksal, Google’ın buna karşılık davayı “davranışsal taahhüt + ceza” formülüyle kapatmak maksadıyla Aralık 2024’te kimi tekliflerde bulunduğunu hatırlattı.
Köksal’a nazaran, DOJ bu yaklaşımı yetersiz bularak “yapısal çözüm” seçeneğini öne çıkardı ve bu kapsamda atılabilecek en somut adımlardan biri olarak Google’ın Chrome tarayıcısını devretmesi gösteriliyor.
“Böl-parçala” tahlilinin ABD antitröst tarihinde nadiren uygulanan lakin örnekleri bulunan bir usul olduğunu belirten Köksal, bu bağlamda 1911’de Standard Oil’in 34 kesime ayrılması ve 1984’te AT&T’nin Bell System’den ayrılmasıyla sonuçlanan davaları örnek gösterdi.
Bu çeşit müdahalelerin piyasalarda olumlu tesirler oluşturabileceğine dikkat çeken Köksal, “Uzak ihtimal olsa bile, masada önemli biçimde tartışılması tek başına caydırıcılık yaratıyor” dedi.
Ayrıca, kelam konusu adımların Google’ın pazarlık gücünü zayıflattığını ve bu durumun öteki dijital platformlar için de güçlü bir bildiri niteliği taşıdığını tabir etti.
GOOGLE DAVASINDA SİYASİ UZLAŞI
Köksal, sürecin sırf türel değil, tıpkı vakitte siyasi bir tabana de sahip olduğuna işaret ederek şunları söyledi:
“Dava birinci defa Trump idaresi tarafından açılmıştı, Biden idaresinde sürat kazandı ve Trump’ın ikinci devrinde de tam sürat devam ediyor. Bu süreklilik, ABD’de teknoloji devlerine karşı ‘sert tutumun’ artık ideolojik sonları aştığını gösteriyor. 20 Ocak’ta Trump’ın yemin merasiminde Google, Meta, Amazon, Apple üzere büyük teknoloji şirketlerinin işverenlerinin ön sıralarda görüntülenmesi, Beyaz Saray’ın teknoloji sanayisiyle iç içe ilgisini yansıtırken, tıpkı anda yürütülen antitröst davaları da sahnenin öteki yüzünü oluşturuyor.”
Mahkemenin son kararını yıl ortasında açıklamasının beklendiğini belirten Köksal, “Mahkemenin tercih edeceği tahlil yolu, sadece Google’ın geleceğini değil, tüm dijital piyasaların işleyişini yine şekillendirebilir. Bu karar ise dijital pazarlarda rekabet hukukunun gelecekteki tarafını belirleyecek nitelikte görünüyor” değerlendirmesinde bulundu.
DAVANIN TÜRKİYE YANSIMALARI
Köksal, Türkiye’de de Google’a yönelik çeşitli soruşturmaların yürütüldüğünü ve kimi vakit yaptırımların uygulandığını hatırlatarak, klâsik rekabet araçlarının dijital pazarlarda tesirini kaybetmeye başladığını söz etti.
“Yıllar süren soruşturmalar ve sonrasındaki uzun yargı süreçleri, dijital iktisatta geri dönüşü olmayan ziyanları önlemekte yetersiz kalabilmektedir” diyen Köksal, bu nedenle birçok ülkede daha önleyici ve proaktif düzenlemelerin gündeme geldiğini kaydetti.
Avrupa Birliği’nde yürürlüğe giren “Dijital Piyasalar Yasası”nın Türkiye’deki düzenleme hazırlıklarına da yol gösterdiğini söyleyen Köksal, “Yaklaşık iki yıldır hazırlıkları süren ve ‘önemli pazar gücüne sahip’ platformları hedefleyen Rekabet Kanunu değişikliğinin yakın vakitte yasalaşması bekleniyor” tabirlerini kullandı.
Köksal, ABD mahkemesinden çıkacak kararın Türkiye’deki düzenleme sürecine tesirde bulunabileceğine dikkat çekerek kelamlarını şöyle tamamladı:
“Bu zamanlama, Meclis görüşmelerinde ABD’deki taze kararın referans alınmasına ve düzenleme taslağının bu doğrultuda şekillendirilmesine de imkan sağlayabilir. ABD mahkemesinin tercih edeceği tahlil modeli ister davranışsal ister yapısal olsun Türkiye’deki düzenlemenin yasal çerçevesini direkt değiştirmese de uygulama evresinde çıkarılacak ikincil mevzuatı ve düzenlemenin kapsamını şekillendirmesi kaçınılmaz görünüyor.”
