Modern psikolojinin kurucularından Sigmund Freud, memnunluk kavramını kolay bir “iyi hissetme” hali olarak değil, insan tabiatının içsel çatışmalarıyla şekillenen karmaşık bir ruhsal istikrar olarak görmüştür. Freud’a nazaran insanı memnun eden şey, içgüdüsel istekler ile toplumsal beklentiler ortasındaki tansiyonda bir uzlaşma yakalayabilmesidir.
HAZ UNSURU VE İÇGÜDÜLER
Freud’un en temel görüşlerinden biri, insanın doğuştan gelen bir dürtüsel yapıya sahip olduğudur. Bu dürtülerin başında Eros (yaşam içgüdüsü) ve Thanatos (ölüm içgüdüsü) yer alır. Freud’a nazaran bilhassa Eros’un bir yansıması olan cinsellik, beslenme, oyun üzere faaliyetler bireyde memnunluk yaratır. Bu sistemin dayandığı temel prensip ise haz unsurudur.
Haz unsuru, bireyin acıdan kaçınarak hazza yönelme eğilimidir. Bu, çocuklukta baskınken, yetişkinlikte “gerçeklik ilkesi” ile dengelenir.
GERÇEKLİK PRENSİBİ VE TOPLUMSAL UYUM
Yetişkinlik periyodunda insan artık sırf içgüdülerine nazaran davranamaz. Toplumun kuralları, ahlaki pahalar ve öbür bireylerin hakları bu dürtülerin bastırılmasını gerektirir. Bu da Freud’un “gerçeklik ilkesi” dediği mekanizmayı devreye sokar.
Yani memnunluk, artık yalnızca haz almaktan değil, ahenk sağlayabilmekten de geçer.
Freud’a nazaran kültür ve uygarlık, bireyin doğal içgüdülerini bastırarak bir çeşit içsel tansiyon yaratır. Bu nedenle uygarlık ilerledikçe, beşerler bir yandan inançlı yaşarken, bir yandan da derin bir tatminsizlik yaşar.
İD – EGO – SÜPEREGO ÇATIŞMASI
Freud, ruhsal yapıyı üç temel ögeyle açıklar:
İd: Haz arayan, dürtüsel yapı
Süperego: Ahlaki kuralları temsil eden, vicdanı oluşturan yapı
Ego: Gerçeklik ile id ve süperego ortasında istikrar kuran orta yapı
İnsanın memnun olabilmesi, bu üç sistem ortasında bir istikrar kurabilmesine bağlıdır.
