Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), merakla beklenen mayıs ayı enflasyon datalarını duyurdu. Açıklanan datalara nazaran mart ayında enflasyon yüzde 1,53 olarak gerçekleşti. Yıllık enflasyon ise yüzde 35,41 düzeyine ulaştı. Bu sayılarla birlikte TCMB’nin uyguladığı yüzde 46 siyaset faizi ile TÜİK’in açıkladığı yüzde 35,41’lik yıllık enflasyon dataları ortasındaki fark (reel faiz) yüzde 10,59’a yükseldi. Bu oran Türkiye’yi dünya genelinde gerçek faiz oranları sıralamasında birinci sıraya taşırken, iktisat uzmanları TÜİK bilgilerinin güvenilirliğini sorguluyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), merakla beklenen mayıs ayı enflasyon datalarını duyurdu. Açıklanan bilgilere nazaran mart ayında enflasyon yüzde 1,53 olarak gerçekleşti. Yıllık enflasyon ise yüzde 35,41 düzeyine ulaştı. Enflasyon yılın birinci dört ayında sırasıyla ocakta yüzde 5,03, şubatta yüzde 2,27, martta yüzde 2,46 ve nisanda yüzde 3 oranında hesaplandı. Böylelikle TCMB’nin uyguladığı siyaset faizi ile TÜİK’in açıkladığı enflasyon dataları ortasındaki fark (reel faiz) yüzde 10,59’a yükseldi.
POLİTİKA FAİZİ 2002 SEVİYESİNDE
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), siyaset faizini yüzde 42,5’ten 350 baz puan yükselişle yüzde 46’ya yükseltti. Gecelik borç verme faiz oranı da yüzde 46’dan yüzde 49’a çıkarılırken siyaset faizinin AKP’nin iktidara geldiği 2002 Kasım ile tıpkı düzeyde olması dikkat çekti.
TÜRKİYE DÜNYADA GERÇEK FAİZDE BİRİNCİ SIRADA
Türkiye dünya üzerinde en yüksek müspet gerçek faiz oranını verirken, dünyadaki en yüksek gerçek faiz oranını veren ülkeler ve başka büyük ekonomilerde oranlar şu biçimde:
Endonezya
- Politika faizi: Yüzde 6,00
- Enflasyon oranı: Yüzde 1,60
- Reel faiz: Yüzde 4,40
Güney Afrika
- Politika faizi: Yüzde 7,25
- Enflasyon oranı: Yüzde 3,20
- Reel faiz: Yüzde 4,05
Çin
- Politika faizi: Yüzde 3,65
- Enflasyon oranı: Yüzde 0,00
- Reel faiz: Yüzde 3,65
İsveç
- Politika faizi: Yüzde 3,50
- Enflasyon oranı: Yüzde 0,30
- Reel faiz: Yüzde 3,20
Hindistan
- Politika faizi: Yüzde 6,50
- Enflasyon oranı: Yüzde 3,34
- Reel faiz: Yüzde 3,16
İsviçre
- Politika faizi: Yüzde 1,75
- Enflasyon oranı: Yüzde -0,10
- Reel faiz: Yüzde 1,85
İtalya
- Politika faizi: Yüzde 2,00
- Enflasyon oranı: Yüzde 1,70
- Reel faiz: Yüzde 0,30
Euro Bölgesi
- Politika faizi: Yüzde 2,00
- Enflasyon oranı: Yüzde 1,90
- Reel faiz: Yüzde 0,10
Almanya
- Politika faizi: Yüzde 2,00
- Enflasyon oranı: Yüzde 2,10
- Reel faiz: Yüzde -0,10
ENAG VE TÜİK BİLGİLERİ ORTASINDA BÜYÜK FARK
Bağımsız enflasyon ölçüm kümesi ENAG’a nazaran mayıs ayında tüketici fiyatları yükselmeye devam etti. Kümenin hesaplamalarına nazaran aylık enflasyon yüzde 3,66 oldu, aylık artış oranı ise yüzde 71,23 olarak hesaplandı. Böylelikle ENAG ile TÜİK bilgileri ortasında yüzde 35,82 oranında TÜİK’in açıkladığı yıllık yüzde 35,41 olan enflasyon verisinin üstünde bir fark ortaya çıktı.
ERDOĞAN’DAN FAİZSİZ İKTİSAT VURGUSU
AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçen hafta 2. İstanbul Dünya İslam İktisadı Doruğu’nda açıklamalarda bulundu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, “Faize dayalı ekonomik sistemle kararlılıkla gayret etmiş bir kardeşinizim. Şahsen faizsiz iktisat hasretimi bundan sonra da gür bir seda ile dillendirmeye devam edeceğim” dedi. Bu durumun Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan’ın sürekli tekrarladığı ve aslında gerçek faiz oranına işaret ettiği ‘sıkı para siyaseti’nin bilakis bir açıklama olması hükümet ile iktisat idaresi ortasında uyuşmazlık olarak yorumlandı.
İMAMOĞLU TUTUKLANMASI EKONOMİYİ SARSTΙ
Özellikle İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı ve CHP’nin cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’nun 19 Mart tarihinde başlayan sürecin akabinde tutuklanmasıyla birlikte Türkiye’de iktisat altüst oldu. BIST 100 Endeksi 19 Mart’ta yüzde 9,79’luk büyük bir düşüşle günü tamamlarken dolar 41,64 TL Euro ise 45,31 TL’ye kadar yükseldi. 20 Mart’ta Merkez Bankası takvim dışı toplantı yapılarak gecelik borç verme faizi yüzde 46’ya yükseldi.
Bu süreçte yükselen döviz kurlarını dengelemek için rezervlerden satış yapan Merkez Bankası sürecin ekonomik sürecinin sonunda 52 milyar doları aşan rezerv satışı yaptı. Çabucak akabinde 17 Nisan’da ise siyaset faizi yüzde 46’ya, gecelik borç verme faizi yüzde 49’a çıkarıldı. Faiz indirim süreci sona erdi, birçok şirket rekabette geri kaldığını belirtirken işten çıkarmalar ve küçülme gündeme geldi.
YABANCI YATIRIMCI ÇIKIŞLARI SÜRÜYOR
Bu süreçte bakan Şimşek’in vurguladığı ‘Türkiye’nin dış finansman başarısı’na rağmen yabancı yatırımcı çıkışlarının devam ettiği görüldü. Bakan Şimşek’in “yatırımcı güveninin sürdüğü” istikametindeki açıklamaları, piyasalar ve yatırımcı inancına dair değerlendirmelerde bulunan milletlerarası kuruluşların tespitleriyle çelişki oluşturması dikkat çekti. Yurtdışından gayrimenkul alımları artarken, yabancı yatırımcı parasını Türkiye’den çıkardı. Reuters, iktisat programının ‘kısa devre’ yaptığını yazdı. Yabancıların pay senedi stoku 2 Mayıs haftasında 27 milyar 809,2 milyon dolarken, 9 Mayıs haftasında 28 milyar 375,8 milyon dolara yükseldi. DİBS stokları 9 milyar 124 milyon dolardan 10 milyar 109,6 milyon dolara çıktı. ÖST stokları ise 338.6 milyon dolardan 329.8 milyon dolara geriledi.
KARAHAN DEVRİNDE FAİZ SEYRİ
Aralık 2024 tarihinden 6 mart tarihine kadar süren faiz düşüşü gelişmeler üzerine 17 Nisan’da sona erdi ve Merkez Bankası faiz yükseltti.
3 Şubat 2024 tarihinde misyona başlayan ve vazifeye başladığında yüzde 45 düzeyinde olan politika faizi TCMB Başkanı Fatih Karahan’ın 16 aylık idaresinin sonunda 1 puan artmış oldu.
REEL FAİZ NEDİR?
Reel faiz, enflasyonun tesirinden arındırılmış gerçek getiriyi gösteren bir ekonomik göstergedir. Nominal faizden enflasyon oranının çıkarılmasıyla hesaplanır. Müspet olduğunda tasarrufların alım gücünü koruduğunu, negatif olduğunda ise eridiğini söz eder. Bu durum iktisatta değerli sonuçlar doğurur. Tasarruf sahipleri için yatırım kararlarını etkilerken, tüketici harcamaları ve işletme yatırımları üzerinde belirleyici rol oynar. Merkez bankaları para siyasetlerini şekillendirirken gerçek faiz oranını dikkate alır. Ekonomik istikrar açısından kritik bir parametredir ve uzun vadeli büyüme stratejilerinin belirlenmesinde kıymetli bir referans noktası oluşturur. Finansal piyasalardaki hareketleri anlamak ve yanlışsız yatırım kararları vermek için temel bir kavramdır.
