İktisatçı Mahfi Eğilmez’den iktisatta radyasyon benzetmesi: ‘Enflasyonun artmasını engellemek için…’
Ekonomist Mahfi Eğilmez, “Van Allen Radyasyon Nesilleri ve Ekonomi” başlıklı yazısında, atmosferdeki doğal muhafaza düzeneklerinden hareketle Türkiye ekonomisindeki istikrarları kıymetlendirdi.
Fizikçi James Van Allen’ın keşfettiği radyasyon nesillerinden yola çıkan Eğilmez, faiz, kur ve risk alanlarını da iktisat için benzeri birer müdafaa katmanı olarak ele aldı. Türkiye ekonomisindeki bu nesillerin tesirlerini şöyle aktardı:
“Van Allen radyasyon nesilleri, asıl olarak güneş rüzgârından (güneşten yayılan parçacıkların akımı) kaynaklanan ve bir gezegenin manyetosferi tarafından tutulan güç yüklü parçacıkların oluşturduğu bir bölgedir. İsmini, bu nesilleri birinci defa bir makalesinde tanımlayan fizikçi James Van Allen’den alır.“
Eğilmez, dünyanın kuzey ve güney kutuplarından kaynaklanan manyetik tesirlerin oluşturduğu bu jenerasyonların, güneş rüzgârı ve kozmik ışınları saptırarak atmosferi koruduğunu, aksi durumda hayatın sürdürülemeyeceğini vurguladı. Bu yapının bozulmaması durumunda, dünyanın korunmaya devam edeceğini belirtti.
Aynı formda iktisatta de esirgeyici fonksiyon gören iki temel ögenin bulunduğunu belirten Eğilmez, bunların “faiz – kur kuşağı” ve “düşük risk kuşağı” olduğunu lisana getirdi. Bu jenerasyonların da iktisat üzerinde dengeleyici tesirleri olduğunu, ama dengesizliklerin çok daha süratli ortaya çıkabildiğini tabir etti.
Faizlerin enflasyonun üzerinde belirlenmesi durumunda tüketimin azalacağını, bunun da fiyat artışlarını yavaşlatacağını belirten Eğilmez, şu değerlendirmede bulundu:
“O halde fiyatları istikrarda tutabilmek, enflasyonun artmasını engellemek, faiz neslinin önleyici tesirinden yararlanabilmek için faizleri enflasyonun üzerinde tutmak gerekir.“
Tersine, faizlerin enflasyonun gerisinde kalması halinde ise hem talebin hem dövize yönelimin artacağını, bunun da kur artışı ve akabinde maliyet enflasyonuna yol açacağını anlattı. Bu sürecin hem içerideki yatırımcıları hem de yabancı sermayeyi etkilediğini söyledi.
Ekonomideki bir öteki kıymetli ögenin ise risk olduğunu belirten Eğilmez, yalnızca ekonomik değil; toplumsal ve siyasal risklerin de belirsizlik ortamını artırarak, talep ve maliyet enflasyonunu birlikte tetiklediğini söz etti:
“Faiz – kur jenerasyonuyla birlikte düşük risk jenerasyonunun yaratığı ekonomik istikrarın bozulması aşağı üst Van Allen radyasyon nesillerinin bozulmasının dünya atmosferinin yok olmasına neden olması üzere ekonomik atmosferin bozulmasına yol açar.“
Eğilmez, Türkiye’nin bu iki ekonomik nesli istikrarda tuttuğu periyotlarda istikrara kavuştuğunu, lakin bu dengelerin bozulduğu vakitlerde bugün olduğu üzere çeşitli çıkmazlara sürüklendiğini vurguladı.
