Türk iktisadı, TÜİK’in açıkladığı datalara nazaran 2025 yılı ikinci çeyreğinde yüzde 4,8 büyüme kaydetti. Mevsim ve takvim tesirlerinden arındırılmış büyüme oranı ise yüzde 4,6 olarak duyuruldu. Lakin bu sayılar, tıpkı devirde açıklanan sanayi üretimi, kapasite kullanım oranı, inşaat üretimi ve dış ticaret üzere öncü göstergelerle tutarsız görünüyor.
Ekonomist Mahfi Eğilmez, 3 Eylül 2025 tarihli “Hangisi Gerçek?” başlıklı yazısında, açıklanan GSYH datalarının alandaki ekonomik gerçeklerle çeliştiğini belirterek durumu “birkaç tuhaflık” başlığı altında kıymetlendirdi.
BÜYÜMEDE SEKTÖREL DAĞILIM
Mahfi Eğilmez’in değerlendirmesi şöyle:
“TÜİK, 2025 yılının ikinci çeyreğine ait Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) datalarını açıkladı. Buna nazaran iktisat, yıllık bazda yüzde 4,8, mevsim ve takvim tesirlerinden arındırılmış olarak ise yüzde 4,6 büyüdü. Bu oranlar, en optimist beklentilerin dahi üzerinde gerçekleşti.“
TÜİK, yılın birinci çeyreğine ilişkin büyüme oranını da yüzde 2’den yüzde 2,3’e revize etti. Böylelikle son dört çeyreğin ortalama büyümesi yüzde 3 olarak kaydedildi.
İkinci çeyrekte büyümeye en yüksek katkıyı yüzde 10,9 ile inşaat kesimi sağlarken, onu yüzde 7,1 ile irtibat, yüzde 6,1 ile sanayi ve yüzde 5,6 ile ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmetleri izledi. Tarım, hayvancılık ve balıkçılık yüzde 3,5, kamu idaresi, eğitim, sıhhat ve toplumsal hizmet faaliyetleri ise yüzde 1,2 daraldı.
İNŞAAT KESİMİ BÜYÜMENİN LOKOMOTİFİ OLDU
Yüzde 4,8’lik büyümenin sektörel katkısında birinci sırayı inşaat aldı. İnşaat kesimini yüzde 7,1 ile irtibat faaliyetleri, yüzde 6,1 ile sanayi, yüzde 5,6 ile ticaret ve hizmet bölümü izliyor. Tarım, hayvancılık ve balıkçılık yüzde 3,5, kamu idaresi, eğitim, insan sıhhati ve toplumsal hizmetler ise yüzde 1,2 küçüldü.
Harcamalar açısından büyümeye bakıldığında, en değerli katkının yatırımlardan (yüzde 8,8) ve hane halklarının son tüketim harcamalarından (yüzde 5,1) geldiği görülüyor. Mal ve hizmet ihracatı yüzde 1,7 artarken, ithalat yüzde 8,8 yükseldi.
BÜYÜMEDEKİ TUHAFLIKLAR
Mahfi Eğilmez, büyüme bilgilerindeki uyumsuzlukları üç başlıkta kıymetlendirdi:
SANAYİ BÖLÜMÜNDE FARK
Sanayi bilgileri ve üretici şikâyetleri, yüzde 5,6’lık büyümeyi işaret etmiyordu. Mevsim ve takvim tesirlerinden arındırılmış sanayi üretim endeksi (SÜE), ikinci çeyrekte yüzde 0,2 büyüme göstermiş; bu, GSYH’deki yüzde 6,1’lik sanayi katkısının epey altında. Kapasite kullanım oranları da düşüş trendini doğruluyor.
İNŞAAT KESİMİ VERİLERİ
İnşaat üretim endeksindeki değişimler, ikinci çeyrekteki yüzde 10,9’luk büyümeyi açıklamaya yetmiyor. Birinci üç ayda çok düşük artış gözlenirken, ikinci üç ayda hudutlu yükseliş var. Bu durum, GSYH’deki büyümeyi tam olarak yansıtmıyor.
DIŞ TİCARETİN KATKISI
İhracat yüzde 1,7 artarken, ithalat yüzde 8,8 yükseldi. Genel görüş ihracatın GSYH’ye müspet, ithalatın ise negatif tesiri olduğu tarafında. Lakin Türkiye üzere üretimde ithal malı kullanan ülkelerde ithalat, büyümeye müspet tesir de yapabiliyor.
Mahfi Eğilmez, bu bilgilere dayanarak, büyüme oranlarının ya da endüstrici ve inşaat dalı temsilcilerinin şikâyetlerinin büsbütün hakikat olmadığını belirtiyor.
