Ekonomistler Orta Vadeli Planı kıymetlendirdi: ‘Tarihte birinci kere…’
2026-2028 devrini kapsayan Orta Vadeli Program (OVP), Resmî Gazete’nin yinelenmiş sayısında yayımlanarak resmen yürürlüğe girdi. Program, büyüme oranlarından enflasyon maksatlarına, işsizlikten dış ticaret istikrarına kadar makroekonomik maksatları ve bu amaçlara ulaşmak için izlenecek temel siyaset çerçevesini ortaya koyuyor.
Ancak açıklanmasının akabinde program, ekonomistler ve uzmanlar tarafından ağır tenkitlere husus oldu. Tenkitler, büyüme projeksiyonlarının gerçekçi temellere dayanmaması, kamu harcamalarının sürdürülebilirliği, cari açık ve dış ticaret dengesizliği ile sarsıntı bölgelerine ayrılan kaynakların meçhullüğü üzerinde ağırlaşıyor.
BÜYÜME ÖNGÖRÜLERİNDE KUŞKULAR
Programın büyüme kestirimlerinin, mevcut global belirsizlikler ve yapısal ıslahat muhtaçlığı dikkate alındığında gerçekçi olmadığı söz ediliyor. Büyümenin hangi faktörlerle destekleneceğine dair net bir çerçevenin eksikliği, gayelerin ulaşılabilirliği konusunda soru işaretleri yaratıyor.
KAMU HARCAMALARI VE MALİ DİSİPLİN
Ekonomiyi canlı tutmak için kamu harcamalarına bel bağlanması, mali disiplin ve enflasyon üzerindeki baskılar açısından sorgulanıyor. Uzmanlar, bu siyasetlerin orta vadede bütçe üzerinde riskler yaratabileceğine dikkat çekiyor.
CARI AÇIK VE DIŞ TİCARET ELEŞTİRİLERİ
Dış ticaret açığı ve cari açığın denetim altına alınmasına yönelik somut bir strateji sunulmaması, en değerli tenkitlerden biri. İktisadın kronik sorunu olan bu dengesizliğin tahlili için programda kâfi adım yer almıyor.
DEPREM BÖLGELERİNDEKİ KAYNAK BELİRSİZLİĞİ
Afet bölgelerinin yine inşası için gereken kaynakların maliye siyaseti ve enflasyon maksatlarıyla ahengi net değil. Kaynağın nasıl finanse edileceği ve mevcut maksatlarla nasıl örtüşeceği belgisiz.
Prof. Dr. Hakan Kara: Büyüme beklentileri tarihi ortalamanın altında
TCMB eski Başekonomisti Prof. Dr. Hakan Kara, 2024–2028 periyodunu kapsayan Orta Vadeli Program amaçlarını inceledi. Kara, dört yıl üst üste açıklanan büyüme iddialarının iktisadın potansiyelinin altında kaldığını belirtti.
Kara, “Tarihte birinci sefer OVP’de, dört yıl boyunca uzun vadeli ortalamanın altında büyüme sayıları görüyorum” diyerek, yüzde 3,3 ile 5 ortasında öngörülen büyüme varsayımlarının potansiyel büyüme düzeyinin gerisinde kaldığını söz etti.
Kara ayrıyeten, “Bizim üzere ülkelerde bir yıldan uzun projeksiyonların pek manası yoktur lakin bu tabloyla en azından enflasyonla gayretin öncelik olarak kalacağı sinyalinin verilmeye çalışıldığını söyleyebiliriz” değerlendirmesini paylaştı.
Finansal Piyasalar Uzmanı İris Cibre: Dış ticaretin GSYH içindeki hissesi düşüyor
İris Cibre, OVP’nin döviz kuru ve enflasyon öngörülerindeki çelişkileri vurguladı. 2026 için TÜFE beklentisinin yüzde 16 olmasına rağmen dolar kurunun yüzde 17,6 artmasının dikkat cazibeli olduğunu söyledi. Ayrıyeten, 2025’te düşen kamu tüketiminin 2026’da süratli biçimde artmasının yaklaşan seçim yılıyla temaslı olabileceğini belirtti.
Cibre, programdaki birtakım çelişkileri ise şöyle özetledi:
İşgücü artıyor lakin işsizlik düşüyor. Dış ticaret açığı artarken, güç ithalatı azalıyor ve dış ticaretin GSYH’ye oranı 2028’e kadar her yıl geriliyor. Cari açık düşerken dış ticaret açığı yükseliyor. Kamu harcaması ve toplam tüketim artıyor, lakin enflasyon düşüyor. Kur yüzde 17,6 yükseliyor, buna karşın enflasyon yüzde 16’da kalıyor.
Ekonomist İnan Keyifli: Zelzele bölgelerine ayrılan kaynak kullanılmamış
İnan Mutlu, OVP’yi “dilek ve temenniler belgesi” olarak tanımladı. Programda yer alan data ve amaçlarda kıymetli itiraflar bulunduğunu vurgulayan Keyifli, bilhassa sarsıntı bölgelerine ayrılan kaynakların kullanımına dikkat çekti.
Ekonomist Dr. Güldem Atabay: Büyüme var, cari açık düşüyor lakin çelişkili
Dr. Güldem Atabay, OVP’deki iç tutarsızlıklara işaret etti. Siyasi ve ekonomik belirsizlikler içinde programın bir “çıpa” fonksiyonu göremeyeceğini belirten Atabay, 2028 maksatlarını de bu bağlamda kıymetlendirdi.
Atabay, “2028 büyüme yüzde 5’e giderken cari açık yüzde 1’e iniyor. Yüzde 5 büyümeden çıktı açığı gösteren TCMB’nin haberi var mı mesela? Bu ortada 2028’de enflasyon yüzde 8, bütçe açığı da yüzde 3’ün altında yüzde 8. Meyyit doğuma şaşıran var mı?” sözlerini kullandı.
