Zarurî eğitimde sermaye gölgesi: Üretimde Çin modeli, Afrika modeline evriliyor!
AKP iktidarının 2012 yılında akademi dünyasının ve eğitim sendikalarının tüm itirazlarına karşın hayata geçirdiği 4+4+4 sisteminin son dört yılı sermaye etraflarının talepleri doğrultusunda amaç haline geldi. Bilhassa sanayi ve ticaret dalının “nitelikli eleman” ismi altında ucuz işgücü arayışının çocuk emeği üzerinden karşılanmak istendiği tenkitleri yükseliyor.
BAKANLIK YENİ MODELLERİ TARTIŞMAYA AÇTI
Milli Eğitim Bakan Yardımcısı Dr. Ömer Faruk Yelkenci, 4+4+4 sisteminin son dört yılına yönelik tartışmaların arttığına dikkat çekerek, “4+4+4 sisteminin son dört yılı ile ilgili bir şey yapılması gerektiği konusu son vakitlerde herkes tarafından tartışılıyor. Bu hususun sahiden çok detaylı tartışılması gerekiyor. Tartışmalar sonrası ne olacak bunu görmek istiyoruz. Bu tür toplantıları destekliyoruz” açıklamasında bulundu. “3+1”, “2+2” üzere formüllerin gündeme geldiğini belirten Yelkenci, sürecin ayrıntılı biçimde ele alınması gerektiğini vurguladı.
Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin ise sıkıntının pedagojik değil, ekonomik bir problem olduğunu açıkça ortaya koydu. Tekin, sanayi ve ticaret dallarından gelen talepler doğrultusunda önerilen modelleri değerlendirdiklerini belirterek, çocuk emeğini “sürdürülebilir kalkınma”nın bir modülü olarak tanımladı. Mesleksel Eğitim Merkezi’ni (MESEM) ise “milli bir sorumluluk” olarak nitelendirdi.
SERMAYEYE ‘TARTIŞIN BİZ YAPARIZ’ MESAJI
AKP’li yetkililerden gelen bu açıklamalar kamuoyunda “Tartışmayı size bıraktık, uygulamayı biz yaparız” formunda yorumlandı. Tartışmaya açılan yeni eğitim modelleri, çocuk emeğini sistematik hale getirecek biçimde şekilleniyor:
- 3+1 modeli: Lise eğitimi üç yıl zarurî olacak, dördüncü yıl üniversiteye hazırlık olarak isteğe bağlı yapılacak.
- 2+2 modeli: Zorunlu eğitim müddeti iki yıla indirilecek, kalan iki yıl öğrencinin isteğine nazaran açık öğretim, MESEM ya da istihdam programlarında geçirilecek.
- Yaş modeli: 16 yaşını dolduran öğrencilere direkt diploma verilmesi öngörülüyor.
MÜSİAD VE İTO’DAN UCUZ EMEK AÇIKLAMALARI
İktidara yakın Yeni Şafak gazetesine konuşan Müstakil Endüstrici ve İşadamları Derneği (MÜSİAD) Genel Başkanı Burhan Özdemir, Türkiye’deki işsizlik ve nitelikli eleman açığına tahlil olarak zarurî eğitimin mevcut haliyle sürdürülemeyeceğini söyledi. Özdemir, “Her çocuk birebir akademik başarıyı gösteremez. 12 yıllık kesintisiz eğitim sistemi çok yanlış bir uygulama. Ülkeye rastgele bir yararı yok” tabirlerini kullanmıştı.
İstanbul Ticaret Odası (İTO) Başkanı Şekib Avdagiç, geçen aylarda Türkiye’nin istihdam krizini çözmek için ucuz işgücü teminini gündeme getirmişti. “Bize yaşatılan Schengen külfetini diğerlerine yaşatıyoruz. Afrika ülkeleri ile Pakistan ve Bangladeş’e vize kolaylığı sağlamalıyız” diyen Avdagiç; Pakistan ve Bangladeş üzere ülkelerden ve Afrika’dan emekçi getirilmesi gerektiğini savunarak bu ülkeler için vize kolaylığı sağlanmasını önerdi. Bu yaklaşım sermayenin ucuz işgücünü uzun vadede ne kadar göz önünde bulundurduğuna dair soru işaretleri yarattı. Yüksek kar uğruna sosyolojik yapıdaki bozulma dahi es geçildi. Avdagiç’in açıklamaları, sermayenin sahip olduğu düşünüş biçimi ile okul çağındaki çocuklara karşı alınabilecek kararlar, Türkiye için büyük meselelerin oluşmasına mahal verebilecek sistemin doğmasını sağlayabilir.
‘ÇİN MODELİ’
AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Aralık 2021 tarihinde iktisada dair planlamaları açıklayarak ”Türkiye’yi üretimle büyütmek, faiz kıskacından çıkarmak için iktisatta yeni devri başlattık. Üretimle yabancı yatırımcıların dikkatini çekeceğiz. Çin bu türlü büyümüş. Biz pazara daha yakınız, onlardan daha avantajlıyız” sözlerini kullanmıştı.
Erdoğan’ın açıklamalarında kullandığı ”Çin genç nüfus, sanayi ve üretimle büyüdü. Biz de faizle değil, genç nüfusla, üretimle büyüme sağlamalıyız” sözleri tartışmalara yol açmıştı.
Tekrar alevlenen tartışmalar bu kere eğitim gören çocuklara da sıçradı. Misal sistemlerin uygulandığı, çocuk işçiliğinin yaygın olduğu Afrika ülkelerinde ekonomik gelişme sağlanamazken, halkların refah düzeyi de dünyanın en düşük düzeylerinde kalıyor. Gelişmiş ülkelerde ve büyük ekonomilerde ise çocuk işçiliğine karşı net bir tavır alınırken, eğitim düzeyi yükseltilip yüksek teknoloji üretimine odaklanılıyor.
‘UCUZ İŞGÜCÜ’ ÇOCUKLARIN HAYATINA MÂL OLUYOR
İşçi Sıhhati ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi tarafından yayımlanan Çocuk İş Cinayetleri Raporu, sermaye taleplerinin çocukların ömür hakkını nasıl tehdit ettiğini bir sefer daha ortaya koydu. Rapora nazaran 2013 ile 2024 yılları ortasında en az 742 çocuk personel hayatını kaybetti. Yalnızca 2024’te ömrünü yitiren çocuk emekçi sayısı 71’e ulaştı. Bu sayı son 12 yılın en yüksek çocuk personel vefatı olarak kayda geçti.
İSİG Meclisi yaptığı değerlendirmede, “Erdoğan’ın açıklamaları, teminatsız emek havuzunun en kıymetli bileşeni olan çocuk işçiliğinin değerine vurgu yapmaktadır. Ucuz – hatta MESEM ile ücretsiz – ve örgütsüz bir emekçi kitlesi sermaye için vazgeçilmezdir” tabirini kullandı.
