Rusya ve Ukrayna, İstanbul’daki 3. tıp görüşmelere hangi taleplerle geliyor?

Rusya ile Ukrayna ortasında yürütülen direkt barış müzakerelerinin üçüncü tipi 23 Temmuz’da (bugün) İstanbul’da, Çırağan Sarayı’nda yapılıyor.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, görüşmeden büyük beklentiler içinde olunmaması gerektiğini vurgularken, “Ukrayna problemi son derece karmaşık. Esir değişimi ya da ölen askerlerin naaşlarının iadesi üzere hususlarda varılacak muahedeler dahi muvaffakiyet sayılmalı,” dedi.

ÖNCEKİ ÇEŞİTTE NELER OLDU?

Barış görüşmeleri, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in 2022’de yarım kalan süreci yine başlatma teklifiyle 2025 Mayıs’ında başlamıştı. Şimdiye kadar 16 Mayıs ve 2 Haziran’da iki tıp görüşme yapıldı. Birincisinde taraflar “1000’e 1000” formülüyle esir değişiminde anlaştı. İkinci tıpta ise ölen askerlerin cenazelerinin iadesi gündeme geldi.

Üçüncü turda Rusya’yı Devlet Başkanı Yardımcısı Vladimir Medinski, Ukrayna’yı ise eski Savunma Bakanı ve Ulusal Güvenlik ve Savunma Kurulu Sekreteri Rüstem Umerov temsil edecek.

MASADA NELER VAR?

Haziran başındaki ikinci görüşmede taraflar, barışın çerçevesini belirleyen mutabakat metinlerini birbirlerine sundu. Üçüncü cinste bu dokümanlar tartışılacak. Putin, kelam konusu metinleri “birbirine büsbütün zıt” olarak nitelese de, “Müzakerelerin emeli aslında bu zıtlıkları yakınlaştırmak,” ifadelerini kullandı.

RBC.ru‘da yer alan habere nazaran, Rusya’nın mutabakat taslağı özetle şunları içeriyor:

• Kırım, Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson’un Rusya’ya ilişkin olduğunun memleketler arası tanınması.
• Ukrayna’nın herhangi bir askeri bloka katılmaması (Ör. NATO) ve topraklarında üçüncü ülkelerin askerî varlığına müsaade vermemesi.
• Ukrayna’nın nükleer silah sahibi olmayacağına dair garanti.
• Ukrayna ordusunun azami gücünün sınırlanması, aşırı milliyetçi kümelerin lağvedilmesi.
• Rusça konuşanların haklarının teminat altına alınması, Rusçaya resmi lisan statüsü verilmesi.
• Nazizmin yüceltilmesine ve propagandasına yasal yasak.
• Rusya’ya yönelik yaptırımların kaldırılması.
• Aile birleşimleri ve yerinden edilmiş bireylerle ilgili insani meselelerin tahlili.
• Ukrayna Ortodoks Kilisesi üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması.
• Diplomatik ve ekonomik alakaların (doğal gaz geçişi dahil) tekrar tesis edilmesi.

ATEŞKES KOŞULLARI

Ukrayna ordusunun ilgili bölgelerden büsbütün çekilmesi ve Rus hududuna inançlı ara bırakılması ya da on unsurluk bir ‘paket teklif’ önerisi.

Bu pakette; mobilizasyonun durdurulması, yabancı silah sevkiyatının kesilmesi, yabancı askerî varlığın sonlandırılması, sabotajlardan vazgeçilmesi, ateşkesi denetleyecek bir ortak merkez kurulması, karşılıklı af, sıkıyönetimin sona erdirilmesi, seçim ilanı üzere adımlar yer alıyor.

UKRAYNA’NIN TEKLİFİ

Ateşkes mutabakatının imzalanmasından, BM Güvenlik Konseyi tarafından bağlayıcı kararla onaylanmasına kadar 9 kademeli bir süreç öngörülüyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Rusya’nın tekliflerini “bir ültimatom” olarak nitelendirdi ve “Ciddiye alınamaz” diyerek reddetti.

Ukrayna’nın mutabakat önerisi ise şu başlıklardan oluşuyor:

Temel prensipler:

Koşulsuz ve tam bir ateşkesin barış görüşmeleri için ön şart olması.

Güven artırıcı tedbirler:

• Sürgün edilen bireylerin ve kaçırılan çocukların geri iadesi, “herkes karşılığında herkes” esir değişimi.
• Yeniden akının önlenmesi.
• Ukrayna’nın egemenliği ve milletlerarası güvenlik garantileri.
• NATO üyeliği dahil Batı entegrasyonu amaçlarından vazgeçmemesi.
• 2014 sonrası Rusya’nın el koyduğu toprakların müzakere konusu olmaması, yalnızca ateşkesten sonra statü tartışması yapılması.
• Yaptırımların kademeli kaldırılması ama tekrar devreye alınabilecek halde (snapback mekanizması).
• Nihai bir yol haritası üzerinde mutabakat sağlanması.
• Ateşkes ve önderler seviyesinde görüşme hazırlığı:
• ABD ve AB’nin dahil olacağı bir sistem ile ateşkes sürecinin ve önderler doruğunun gündeminin belirlenmesi.

Ateşkes müddeti:

İlk etapta 30 günlük şartsız ateşkes, her 30 günde bir uzatılabilir. Nezareti ABD ve üçüncü ülkeler sağlayacak.

Güven artırıcı tedbirler:

Sivil tutukluların özgür bırakılması, Ukraynalı çocukların ve vatandaşların iadesi.

Liderler tepesi ve sonuncu barış mutabakatı:

Ateşkesin kalıcılığı, güvenlik garantileri, toprak statüsü, tazminatlar, yaptırımlar ve son barış mutabakatıyla ilgili çerçevenin belirlenmesi.

“3 BİN ESİRİ DAHA HÜR BIRAKMAYA HAZIRIZ”

Putin, daha evvelki mutabakatla gerçekleşen cenaze değişimlerinin, “meseleyi özüne inerek konuşabilmek için uygun bir taban hazırladığını” belirtti.

Haziran sonu prestijiyle Rusya’nın 6 binden fazla askerin naaşını iade ettiğini ve “3 bine yakınını daha teslim etmeye hazır olduğunu” tabir etti.