Kafkas ve Orta Asya devletleri ortasında diplomatik hareketler artıyor. Bölgedeki güvenlik telaşları yükselirken diplomatik ilgiler, ABD ve Çin tehdidi altında dönüşüm geçiriyor. Karadeniz ve Hazar havzasına açılan kapıları sebebiyle kritik jeopolitiğe sahip bölgenin siyasi aktörleri ortasında diplomatik kriz ve normalleşmeler arkası arkasına geliyor. ABD tesirinin giderek arttığı coğrafyada Azerbaycan ile Rusya bağlantıları her geçen gün daha büyük bir çıkmaza ilerliyor. İki ülke ortasındaki karşılıklı suçlamalar geçtiğimiz gün Rusya’da Azerbaycan diasporasının liderinin tutuklanmasıyla arttı.
Öte yandan Azerbaycan’ın uzun müddettir İsrail ile sıkı alakalar içerisinde olduğu biliniyor. Geçtiğimiz gün Reuters’a konuşan ABD kaynakları, Azerbaycan’ın İbrahim Mutabakatlarına katılmasının gündemde oluğunu sav etti. ABD’li kaynaklar Azerbaycan’ın mutabakata katılmasının koşutunun Ermenistan ile imzalanacak barış olduğunu vurgularken Erivan-Bakü ortasında ise olağanlaşmaya yönelik diplomasi trafiği giderek artıyor. Rusya ise bölgedeki stratejik atılımları ile gündemde. Temmuz ayında Afganistan’daki Taliban idaresini tanıyan ülke, bilhassa Kazakistan ile yakın alakalarını sürdürmekte.
AVRASYA ÜZERİNDEN ÇİN KUŞATMASI
Uluslararası İlgiler Uzmanı Doç. Dr. Barış Adıbelli, yaşanan gelişmelerin ehemmiyeti ve bundan sonraki muhtemel gidişat hakkında Cumhuriyet’e konuştu. ABD ve Çin’in Orta Asya’ya sızma isteğini kıymetlendiren Adıbelli, “ABD, Rusya ve Çin’i Ortadoğu’da büsbütün bölge dışına attı. Trump, Ortadoğu ülkelerini büsbütün kendisine bağladı. Sırada İbrahim Muahedeleri var. Orta Asya devletleriyle ise yakın alakalar kuruluyor. Bu da doğal olarak Rusya’da çanları çaldırdı. Taliban’ı tanıyan birinci Batılı devlet olması bunun bir göstergesi, ki Çin’in de yakında tanıyacağı söylentileri var” dedi.
Trump’ın uzun müddettir Afganistan’a yönelik planları olduğunu belirten Adıbelli, “Trump’ın bir Afganistan hayali var, bu çizgiden başlayarak Avrasya kara kütlesi üzerinden tüm orta Asya’ya yönelik bir siyaseti olacak. Bu sebeple ben Trump’ın Afganistan’a geri dönmesini bekliyorum. Putin bunu çok evvelce iddia ettiği için Taliban’ı sürpriz formda tanıdı. ABD, Afganistan’da bir oyun kurgulamıştı fakat Trump seçimi kaybettiği için biz bu oyunun devamını görememiştik. Artık Trump bunu devam ettirecek. Pakistan’ı teröre takviye veren ülkeler ortasına aldıran Trump, birebir ülkenin ordu kumandanı ile baş başa yemek yiyor. Bunu sorgulamak lazım” dedi. ABD’nin Orta Asya’ya yönelik siyasetleri ile Çin’i batıdan sıkıştırmayı hedeflediğini belirten Adıbelli, “Pakistan da ABD denetimine girdiği takdirde burada Rusya var, IŞİD Horasan diye bir örgüt var. Rusya ve İran’daki bütün terör taarruzlarını üstleniyor ve bu terör kümesini Taliban denetim etmiyor, ABD Taliban’ın ona dokunmasına müsaade vermiyor. Onun için buradaki birinci gaye Rusya, sonra Çin ve İran. İran’ı da devre dışı bırakırsa buradaki ana amaç Çin, hatta Çin’den de ötesi, Çin-Pakistan ekonomik koridoru olacak. Yani Çin’i batıdan kuşatma arayışı içindeler” diye konuştu.
ASYA’YA AÇILAN KAPI KARADENİZ
Adıbelli, Avrasya’nın jeopolitik değerine değinerek, “Avrupa devletleri bir rapor yayımladılar. Bu raporda Rusya, Çin, Kuzey Kore ve İran’ı tehdit olarak gördüklerini ve Karadeniz’de varlıklarını artıracaklarını, Karadeniz’in bir Rus gölü olmasına müsaade vermeyeceklerini açıkladılar. Bunu da Moldova, Romanya, Gürcistan ve Türkiye ile ilgilerini geliştirerek yapacaklarını bildirdiler. Bu güzergâh onlar için epey değerli, zira Çin’in de bu bölgede kıymetli işbirlikleri var. Bilhassa Gürcistan’da değerli liman projeleri var ve şayet bu Orta Koridor başarılı olursa Azerbaycan-Ermenistan çizgisinden (kuzey yolundan) gelecek mallar Gürcistan’daki limandan Romanya’daki limana gidecek. Bu sebeple Karadeniz her iki taraf için de değerli. Burada Türkiye kilit pozisyonda. Zira Karadeniz’e en büyük kıyı şeridi ve Boğazlar bizde” dedi.
Karadeniz’e çıkan yoların stratejik değerini vurgulayan Adıbelli “ABD’nin dünyada yer alamadığı iki havza, iki deniz var: Karadeniz ve Hazar Denizi etrafı. Bu sebeple ABD, Kırım ve Ukrayna’yı çok istiyordu. Zira Kırım’ı denetim eden Karadeniz’i denetim eder. Biden (Orta Asya devletleriyle âlâ bağlar kurmayı hedefleyen) C5+1 diye bir inisiyatif başlatmıştı, Trump artık bunu devam ettirecek” açıklamalarında bulundu.
