Mısırlı uzmanlar, Katar ve öteki Arap devletlerine yönelik İsrail hücumlarının Ortadoğu’nun güvenliği için önemli bir tehdit olduğunu ve bölgeyi daha karmaşık bir tabloyla karşı karşıya bıraktığını vurguladı.
Bu nedenle, Suudi Arabistan ve Mısır’ın öncülüğünde Arap Birliği’nde kabul edilen, ‘yeni bölgesel güvenlik vizyonunun’ hızla hayata geçirilmesi gerektiğini söylediler.
Plan; bölge ülkelerinin egemenliğini eşit biçimde gözeten, milletlerarası hukuka ve karşılıklı çıkarlara dayalı, bir iş birliği sisteminin tesis edilmesini hedefliyor.
1950 MUAHEDESİNİ HATIRLATTI
Mısır istihbaratının eski lider yardımcısı Tümgeneral Muhammed Reşad, Arap ülkelerini ortak bir güvenlik sistemi kurmaya davet ederek, “Bu gelişmeler, tüm Arap devletlerini koruyacak bir güvenlik yapısının ivedilikle oluşturulmasını zarurî kılıyor” dedi.
Al Arabiya’ya konuşan Reşad ayrıyeten, İsrail’in Gazze’de planlarını sürdürmesinin ve diğer Arap ülkelerinde hücumlarını artırmasının beklendiğini belirtti. Bu nedenle, önümüzdeki günlerde Doha’da yapılacak dorukta, 1950 tarihli Arap Ortak Savunma Anlaşması’nın aktifleştirilmesi tarafında karar alınması gerektiğini tabir etti.
ORTAK SAVUNMANIN KAPSAMI
İskenderiye Üniversitesi’nden Milletlerarası Hukuk Profesörü Dr. Muhammed Mahmud Mehran ise İsrail’in Arap ülkelerine yönelik tekrar eden akınlarının, “birleşik Arap güvenlik sistemini acil bir biçimde zarurî hale getirdiğini” söyledi.
Mehran, 1950 tarihli Arap Ortak Savunma Anlaşması’nın bu proje için gerekli tüzel temeli sağladığını hatırlatarak, “Anlaşmaya nazaran bir Arap ülkesine taarruz, tüm ülkelere yapılmış sayılır ve ortak, süratli ve tesirli bir cevap verilmesi gerekir” dedi.
Ayrıca, oluşturulacak güvenlik sisteminin kolektif savunmayı, bölgesel egemenliğin korunmasını, dış müdahalelerin engellenmesini, doğal kaynakların ve stratejik su yollarının teminat altına alınmasını kapsaması gerektiğini vurguladı.
Mehran, bu türlü bir sistemin BM Şartı’nın 51. unsuru uyarınca legal müdafaa hakkı ile uyumlu olduğunu ve NATO ya da Şanghay İşbirliği Örgütü’nün güvenlik düzenekleri üzere başarılı örneklerle paralellik taşıdığını söz etti.
ARAP ORTAK SAVUNMA ANLAŞMASI
18 Haziran 1950’de imzalanan Arap Ortak Savunma ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması, Arap Birliği üyesi devletler ortasında ortak savunma ve ekonomik dayanışmayı kurumsallaştırmayı amaçlıyordu. Mutabakata Mısır, Suriye, Ürdün, Irak, Lübnan, Suudi Arabistan ve Yemen (o periyotta Mutavakkili Krallığı) dayanak veriyordu.
Anlaşma, II. Dünya Savaşı sonrası devirde ve bilhassa 1948 Arap-İsrail Savaşı’nın yarattığı güvenlik telaşları üzerine şekillendi. İsrail’in kuruluşunun akabinde Arap ülkeleri, ortak bir güvenlik çerçevesi oluşturmaya gereksinim duydular.
Anlaşmanın en kritik unsuru, rastgele bir Arap devletine yapılan hücumun tüm üyelere yapılmış sayılacağı ve kolektif savunma yükümlülüğü doğuracağı kararıdır. Bu istikametiyle NATO’nun 1949 tarihli 5. hususuyla benzerlik taşır.
Ayrıca üye devletler, askeri iş birliği düzenekleri kurmayı ve savunma planlamasını ortak bir Arap Askeri Kurulu aracılığıyla yürütmeyi kabul ettiler. Lakin uygulamada mutabakat, Arap dünyasındaki siyasi rekabetler, farklı ittifaklar ve çıkar çatışmaları nedeniyle aktif halde işletilemedi.
