Astronomlardan tarihi müşahede: Galaksiler ortasında kozmik düello keşfedildi
Fransa ve Şili’den bilim insanlarının liderliğinde yürütülen memleketler arası bir grup, 11 milyar ışık yılı uzaklıkta iki galaksinin çarpışma sürecini gözlemlemeyi başardı. Bu ender olayda, galaksilerden biri güçlü radyasyon ışınlarıyla başkasına saldırıyor ve onun yıldız üretme kapasitesini zayıflatıyor. Bilim insanları bu etkileşimi, tıpkı Orta Çağ’daki mızraklı atlı savaşlara atıfla, “kozmik düello” olarak tanımlıyor.
QUASAR’DAN GELEN IŞINLAR GALAKSİYİ ZAYIFLATIYOR
Gözlem, Avrupa Güney Gözlemevi’nin Şili’deki Çok Büyük Teleskobu (VLT) ve ALMA radyo teleskopu kullanılarak dört yıla yayılan datalarla gerçekleştirildi. Araştırmacılar, saldırgan galaksinin merkezinde bulunan muhteşem kütleli kara deliğin oluşturduğu quasar (kuasar) ile karşı galaksiye radyasyon ışınları gönderdiğini gözlemledi.
NASA’ya nazaran, kuasarlar kara deliğe düşen unsur tarafından ısınarak oluşan ve milyonlarca dereceye kadar çıkabilen parlak yapılar oluşturur. Bu yapıların içinden çıkan güçlü ışınlar, karşı galaksinin yıldız oluşturan gaz bulutlarını dağıtarak yeni yıldızların doğumunu engelliyor.
YENİ BİR YILDIZ OLUŞAMIYOR
Normalde yıldızlar, büyük ölçüde gaz ve tozun kendi kütle çekimiyle çökmesi sonucu oluşur. Lakin gözlemlenen olayda kuasarın ışını, bu gaz kütlelerini parçalayıp dağıttığı için yeni yıldızların doğması imkânsız hale geliyor.
Araştırmaya nazaran, atağa uğrayan galaksiden gelen gereç kuasara yaklaştıkça, kara deliği daha da besleyerek ışınların gücünü artırıyor. Bu döngü, galaksi içindeki yıldız üretim sistemini sistemli biçimde zayıflatıyor.
GÖZLEMLENEN BİRİNCİ DİREKT ETKİ
Rusya’daki Ioffe Enstitüsü’nden çalışmanın ortak muharrirlerinden Sergei Balashev, “Bu, bir kuasarın yakındaki bir galaksinin moleküler gazı üzerindeki tesirinin direkt gözlemlendiği birinci olay,” diyor. Daha evvel bu tıp tesirler sadece teorik olarak tartışılmıştı.
Bilim insanları, düşük çözünürlüklü teleskop datalarında dikkat çeken bu kuasarı daha yakından incelemek istediklerinde, aslında iki farklı galaksinin etkileşimde olduğunu fark etti. ALMA teleskopunun yüksek çözünürlük gücü sayesinde galaksilerin binlerce ışık yılı uzaklıkta olduğu ortaya çıktı.
GEÇMİŞTEN GELEN KOZMİK MESAJ
Işık bu galaksilerden bize 11 milyar yıl evvel yola çıktığı için, bilim insanları bu galaksilerin şu an birleşmiş olabileceğini düşünüyor lakin kesin bilgiye ulaşmak mümkün değil.
Harvard & Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden Dong-Woo Kim, galaksi birleşmelerinin kozmosun gençliğinde daha yaygın olduğunu belirtiyor. Kainatın daha ağır olduğu bu devirde, galaksiler sık sık birleşerek daha büyük sistemler oluşturuyordu. Kim’e nazaran, günümüzde bile galaksi birleşmeleri yaşanıyor – hatta Samanyolu’nun Andromeda Galaksisi ile birkaç milyar yıl içinde birleşmesi bekleniyor.
