Uzmanlar, yaz aylarında artış gösteren kene kaynaklı hastalıkların önüne geçebilmek için kuş avlanmasının belli bir müddetle yasaklanması, lokal idarelerin sürece daha faal katılması ve toplumsal farkındalığın artırılması gerektiğine dikkat çekiyor.
Yaz aylarında tabiatla temasın artmasıyla bilhassa kırsal alanlarda, otlak, mera ve ormanlık bölgelerde rastlanma ihtimali artan keneler insan sıhhatini tehdit edebiliyor. Bu nedenle faal korunma teknikleri ve erken müdahale hayati değer taşıyor.
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa (İÜC) Veteriner Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Hasan Alpak, fakültenin hayvan hastanesine gelen sahipli hayvanların muayenesinden çıkan sonuca nazaran hadiselerde bir artış görülmediğini belirtti.
Kene sayısı ile ısırma hadise sayılarının farklı ayrı incelenmesi gerektiğini lisana getiren Alpak, “Kene ısırma olaylarındaki artışın kene sayısındaki artışa bağlı olduğunu söylemek zordur. Hadise sayılarına bakarsak, sayıda bir artışın görüldüğü söylenebilir. Resmi sayılara nazaran 2024’te 593 hadise görülmüş, bunların ne yazık ki 20’si mevtle sonuçlanmıştır. 2025’te ise şu ana kadar olan hadise sayısının ocak-haziran devrinde ülke genelinde 7 bin 801 olduğu düşünülmektedir. Son bilgilerle mevt sayısı ne yazık ki 18’e ulaşmıştır.” dedi.
“KUŞ AVLAMA YASAĞI YARAR SAĞLAYABİLİR”
Prof. Dr. Alpak, iklim değişikliği, sıcaklık ve nem artışının kenelerin süratle artmasına neden olduğuna dikkat çekerek şu değerlendirmede bulundu:
“Diğer etmenleri; doğal düşmanlarının azalması, evcil ve yabani hayvan sayılarının artışı, ilaçlama ve denetim tekniklerinin yetersizliği biçiminde sayabiliriz. Kenelerin bulunduğu yerlerdeki yabani kuş sayılarının azalması, buralardaki zirai uğraşta kullanılan ilaçlama (ilaçlamanın formülü, tekrarlama süresi), ekilmeyen, dikilmeyen, boş bırakılan tarlaların çokluğu, hasebiyle buralarda denetimsiz büyüyen ot ve otsu bitkiler keneler için doğal ortam oluşturmaktadır.”
Kene yoğunluğunun çoklukla yüksek otlu meralar ve çalılıklar, orman içi ve kenarları, hayvanların toplandığı ağıl ve ahır etrafları, sulak alan kenarlarında (nemli topraklar) daha fazla görülebildiğini kaydeden Alpak, açık alanlarda ilaçlama yapmanın hakikat bir prosedür olmadığını vurguladı. Bu ilaçların arı ve gibisi yararlı böcekler için öldürücü olabileceğine işaret ederek, “Bizim teklifimiz, kenelerle biyolojik sistemlerle uğraş edilmesidir. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın bu tekniği uyguladığını memnuniyetle takip etmekteyiz. Kuş avlanmasının birkaç yıl yasaklanması sonuç verecektir. Artık ülkemizde de dünyanın birçok ülkesinde olduğu üzere ‘tek sağlık’ uygulamasına geçilmeli ki insan ve hayvan sıhhati tek merkezden yönetilebilsin.” tabirlerini kullandı.
“EN RİSKLİ BÖLGELER KARADENİZ’İN İÇ KESİMLERİ”
İÜC Veteriner Fakültesi Parazitoloji Ana Bilim Kısmı Lideri Prof. Dr. Cem Vuruşaner ise Türkiye’de ixodidae (sert kene) ile argasidae (yumuşak kene) ailesine bağlı 40’ı aşkın kene çeşidi bulunduğunu söyledi.
İxodidae kenelerinin ilkbahar ve yaz aylarında faal olduğunu tabir eden Vuruşaner, “Türkiye, Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) üzere zoonotik hastalıklar açısından riskli bir ülke olduğundan kene cinslerinin takibi veterinerlik ve halk sıhhati açısından çok kıymetlidir. KKKA, Türkiye’de en çok Karadeniz Bölgesi’nin iç kısımlarında ve İç Anadolu’nun kuzeyinde görülmektedir. Bilhassa Tokat, Sivas, Çorum, Amasya, Yozgat ve Erzurum üzere vilayetlerde daha sık karşılaşılıyor.” dedi.
İstanbul’da en sık ixodes sp. cinsi kenelerin görüldüğünü belirten Vuruşaner, bunun yanı sıra rhipicephalus sp, hyalomma sp. ile haemaphysalis sp. cinslerine de rastlandığını söyledi. KKKA riskinin İstanbul’da düşük olduğunu lakin hayvanlarla taşınma yoluyla bulaşın mümkün olabileceğini ekledi.
Vuruşaner, mevcut kenelerin nasıl ortadan kaldırılacağıyla ilgili tabiatla uyumlu tahliller üretilmesi gerektiğini belirterek, “Kenelerin ömür alanları hudutlu değildir. Bağı, tarlayı, bahçeyi ve yeşil alanı zehirlemek yerine bu alanlardaki doğal hayatı desteklemek çok daha tesirli bir sistemdir. Kuş avlanmasının birkaç yıl yasaklanması kuş tipi ve sayısının artmasını, hasebiyle kene ölçüsünün azalmasını sağlar.” dedi.
“YEREL İDARELERE BÜYÜK MİSYON DÜŞÜYOR”
Parazitoloji Ana Bilim Kolu Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aynur Gülanber ise keneyle uğraşta mahallî idarelerin de sürece etkin katılması gerektiğini söyledi.
Gülanber, “Hayvanlara periyodik kene ilacı uygulamaları yapılmalı, taşınabilir veteriner takımlarıyla ilaçlama organize edilmeli. Kırsalda risk haritaları çıkarılmalı, broşür, seminer, toplumsal medya üzere araçlarla vatandaş bilgilendirilmeli. Sağlık Bakanlığı ve belediyeler ortak bilgi paylaşımı yapmalı.” diye konuştu.
“EVE DÖNÜNCE KENE DENETİMİ ŞART”
Araştırma Vazifelisi İlker Efil de açık alanlarda vakit geçirenlerin ve evcil hayvanlarını gezdirenlerin meskene dönüşte kesinlikle kene denetimi yapmaları gerektiğini belirtti. Bilhassa hayvanların pati ortaları, kulak içi ve bacak ortalarının dikkatle incelenmesi gerektiğini vurgulayan Efil, “Vücuttaki küçük siyah noktalar dikkate alınmalı ve gerekirse sıhhat kuruluşuna başvurulmalı.” ikazında bulundu.
