ABD’nin Ohio eyaletinde yaşayan 43 yaşındaki Maura, sorunun birinci olarak 20’li yaşlarında başladığını söylüyor.
“Korunmasız cinsel bağlantıdan sonra cinsel organımda yanma olduğunu fark ettim” diyor.
Maura (mahremiyetini korumak için asıl ismi değiştirildi) bundan partnerine bahsetmekten çekinmiş.
Partneri gidene kadar bekledi ve güzelce yıkandı. Sabundan kayganlaştırıcıya kadar kullandığı şahsî bakım eserlerini değiştirmeyi denedi. Ancak sorun berbatlaştı, şişlik ve kızarma başladı. Bütün bunlar yalnızca spermle temas ettiğinde oluyordu.
Sonunda partnerinden ayrıldı ve daima prezervatif kullanan biriyle birlikte olmaya başladı.
“Bir gece cinsel bağlantıya girdikten sonra yatakta uzanıyordum ve birden dilim şişmeye başladı” diye anlatmaya başlıyor olanları.
“Partnerim ne olduğunu gördü ve ‘Boğuluyorsun’ diye bağırmaya başladı ve astım spreyimi kaptı. Spreyi ağzımın köşesine sokmayı başardı ve sıkmaya başladı. Şanslıydım zira hâlâ ilacı ciğerlerime çekebilecek kadar nefes alabiliyordum.”
Aynı vakitte astımı ve bir dizi alerjisi olan Maura, prezervatifte sızıntı olduğuna inanıyor. Artık hem kendisi hem de partneri prezervatif kullanımı konusunda daha dikkatli. Başına gelene kadar sperm alerjisi olabileceğini bilmediğini söylüyor.
Çok az görülse de kimi insanların bağışıklık sistemi, öbür insanların bedenlerine ağır bir reaksiyon verebiliyor.
Bu sıklıkla yanlış anlaşılan rahatsızlıklar yalnızca sıhhati değil, işi, münasebetleri ve genel olarak hayatı etkiliyor. Ancak bu tepkilere neyin yol açtığı hâlâ büyük ölçüde bilinmiyor. Gerçek alerjiler mi, yoksa öbür bir şey mi? Bilim insanları kimi ipuçlarını toplamaya başlarken, bu garip yansılar bedenimizin kimyasına ve bağışıklık sistemimizin garipliklerine ışık tutuyor.
TENDEN YAYILANLAR
Sıklıkla bir öbür insanın bedenine karşı alerji, bedendeki dış eserlere bağlı gelişiyor. Örneğin deride, deodorantlar ve traş losyonları üzere sentetik kokular olabiliyor. 150’den fazla koku temas alerjisiyle ilişkilendiriliyor.
Tetikleyici ise her vakit net değil. Ağır seviyede mast hücresi aktivasyon sendromu olan Amerikalı bir bayan, eşinin kokusuna karşı alerjik tepki geliştirdi. Bu sendromda enfeksiyonlarla savaşan hücreler fonksiyonlarını yapamaz hale geliyor.
Avusturya’daki Kepler Üniversitesi Hastanesi’nden doktor Sabine Altrichter bağlantı şimdi kanıtlanmamış olsa da, mast hücresi aktivasyon sendromu olan kimi hastaların doğal beden kokularına ve öteki insanların derilerinden yayılan kimyasallara karşı hassas olduklarını söylüyor.
Ten, beden kokusuna katkıda bulunan çok sayıda kimyasal salıyor. Bu deri gazları ortasında ham petrolde bulunan ve boya ile plastik üzere eserlerin üretiminde kullanılan tolüen üzere kimyasallar da bulunabiliyor.
“İnsanlar Bana Alerjik” (PATM) sendromunu yaşayanların da, öbür insanlara karşı gelişen tepkilere ışık tutmaları mümkün.
PATM alışılmadık ve insanları tecrit eden bir sendrom. Yanlarında bulunan beşerler öksürme ve boğulma hissi üzere alerjik tepkiler geliştiriyorlar.
2023’te Japonya’daki Tokai Üniversitesi’nden Yoshika Sekine ve çalışma arkadaşları PATM sendromu yaşadıklarını söyleyenlerin derilerinin saldığı gazları inceleyen bir araştırma yaptı. İncelenen 75 deri gazı ortasında en çok görüleni tolüen oldu. PATM hastaları, bu kimyasalı olağan insanlara kıyasla 39 kat daha fazla salıyordu.
“Tolüen teneffüs sırasında havadan alınıyor. Ziyanlı bir husus olduğundan genelde karaciğerde işleniyor ve idrarla atılıyor. Ama PATM hastalarında tolüen sürece kabiliyeti az ve bu nedenle kanda toplanıyor ve deri yoluyla salınıyor.”
Sekine ayrıyeten, PATM sendromunun hâlâ genel olarak tanınmadığını ve bir teşhis kriteri de bulunmadığını vurguluyor.
Bu ortada ter alerjisinde ise beşerler öteki insanlarınkine değil, kendi terlerine karşı hassaslık geliştiriyor.
Nadir görülen saç alerjisinde ise tepki saçın kendisine karşı değil, dışarıdan gelen hususlara karşı gelişiyor. Örneğin saç bakımında kullanılan keratinde bulunan formaldehit türevleri ya da kedi sahiplerinin saçına geçen kedi proteini üzere.
VÜCUT SIVILARI
Alerjik tepkiler beden sıvılarında taşınan muhakkak alerjenlerle de tetiklenebiliyor.
İngiltere’deki bir olayda Brezilya cevizine alerjisi olan bir bayan, birkaç saat evvel karışık fındık-fıstık yiyen bir erkekle cinsel bağlantıya girdikten sonra kurdeşen ve teneffüs zahmeti ortaya çıktı. Üstelik erkek bağdan evvel dişlerini, tırnaklarını ve cildini temizlemişti.
Ağır alerjileri bulunan insanlardaki kabuklu yemiş alerjisi öpüşme sırasında da tepkilere yol açabiliyor.
Öpüşme sırasında sorun yaratan esas alerji kabuklu yemiş alerjisiyken, meyve, zerzevat, deniz eseri ve süt tüketiminden sonra salya da alerjik tepkilere yol açabiliyor.
Antibiyotik alerjileri bulunan bayanlar, bu ilaçları alan erkeklerle vajinal ve oral bağlantıdan sonra olumsuz tepkilerden şikayetçi oldu.
Fakat bu dış alerjenlerin dışında, belli beden sıvılarındaki proteinler de alerjik tepkiye neden olabiliyor. Kimi tabiplerin bildiği ancak birçoklarının da farkında olmadığı bir tetikleyici de sperm.
Sperm alerjisi ya da seminal plazma çok hassaslığında, bu beden sıvısıyla temas edenler kaşıntı ve kurdeşenden, potansiyel olarak hayatı tehdit eden anaflaktik şoka kadar çeşitli semptomlar yaşayabiliyor.
Geçen yıl yapılan bir çalışmaya nazaran genelde 20’li ve 30’lu yaşlarındaki insanlarda görülüyor fakat kayıtlara geçen olay sayısı 100’den az.
Bu hassasiyetle en sık ilişkilendirilen alerjen de prostatta bulunan ve bağışıklık sistemi reaksiyonunu tetikleyebilen seminal plazmadaki bir antikor.
Spermin kendisi dışında, spermin büyük kısmını oluşturan bir sıvı. Tepki da spermin kendisine değil, bu sıvıdaki bir proteine karşı gelişiyor.
Cincinnati Üniversitesi’den alerji ve immunoloji uzmanı Prof. Jonathan Bernstein seminal plazma çok hassaslığı olan insanların bedenlerinde tam manasıyla ne yaşandığının net olmadığını vurguluyor. Bernstein bu hastalıkta yeterli hayvan modelleri olmadığını ya da geniş kapsamlı bir çalışma için gereken sayıda hasta bulunmadığını anlatıyor.
Sperm alerjisi hadiseleri lokalize ya da sistemik olabiliyor. Semptomlar lokalize ve temas alanıyla hudutlu olduğunda genelde vajinanın etrafında gerçekleşiyor. Lakin İspanya’daki bir hadisede daha evvel vajinal cinsel alakada rastgele bir allerjik tepki yaşamayan bir bayan anal bağlantıdan sonra şuurunu kaybetti ve anaflaktik şok yaşadı. Sperm sıvısına karşı hipersensitive teşhisi konuldu. ABD’deki bir bayan da cinsel münasebet olmayan bir durumda, cildi spermle temas edince şişme görüldü ve kurdeşen oldu.
Bernstein lokal belirtiler ortasında cinsel bağdan sonra ağır acı ve yanma hissi bulunabileceğini söylüyor.
“Asit üzere olduğunu söylüyorlar” diyor.
Bir hastasının da yaşadıklarını “vajinama binlerce iğne saplanıyormuş gibi” diye tanımladığını belirtiyor.
Bernstein bir kişinin birden çok cinsel partnere ya da tek bir bireye hassas olabileceğini de vurguluyor. Teşhis de genelde cinsel partnerden alınan taze sperm sıvısı örneğine batırılmış bir iğnenin cilde temas ettirilmesiyle yapılıyor.
Bernstein kliniğinde genelde tek eşli alakalar yaşayan ve hamile kalmaya çalışan bayanlarla karşılaştığını anlatıyor. Sperm alerjisi alanında çok sayıda uzman olmadığı için kimileri uzun aralıklar kat ederek kliniğine gidiyor. Bernstein hekimler ne yapacaklarını bilmediği için çok sayıda hastanın şikayetlerinin ya dikkate alınmadığını ya da agresif steroid tedavilerine başlandığını kaydediyor.
Erkeklerle cinsel ilgiye giren erkeklerdeki sperm alerjileri konusunda değerli ölçüde bir bilgi eksikliği var. Bernstein hiç bu türlü bir hadiseyle karşılaşmadığını belirtiyor ve nedenini de bilmiyor. Belirtilerin vajinadaki muhakkak hastalıklardan kaynaklanıp kaynaklanmadığını merak ediyor. Ama bu erkek ve bayan ortasındaki anal alakadan sonra yaşanan hadiseyi açıklamıyor.
TEDAVİ SEÇENEKLERİ
Bernstein’in daha evvel denediği tedavi usullerinden biri partnerin sperminin hastanın hassasiyetini gidermek için deriye ya da deri altına enjekte edilmesiydi.
Orgazm sonrası sendromu yaşayan hastalarda kullanılana benzeri bir tedavi sistemi. Bu az görülen ve yıkıcı sonuçlara yol açabilen hastalıkta erkekler kendi spermlerine karşı alerjik oluyor.
Fakat bu formül değerliydi. Bernstein “Hastalar bunu karşılamak zorundaydı zira örnekleri hazırlamak için çok fazla laboratuvar işi yapılması gerekiyordu” diyor.
Bernstein ve çalışma arkadaşları iki saat süren ve tek seferde yapılan lokalize tedavilerin hem inançlı hem de tesirli olduğunu tespit etti.
Öncelikle spermleri seminal sıvıdan ayırdılar. Seminal sıvıyı hastadaki tepkilerin şiddetine nazaran milyonda bir ya da on milyonda bir ölçüsünde seyrelttiler. Sonra da 15 dakikada bir sıvıyı hastanın vajinasına zerk ettiler. Hastanın daha fazla tölerans geliştirebilmesi için etap kademe verilen sıvının kuvveti artırıldı. Tüm süreç boyunca hasta incelendi.
Bernstein sonuçta “çok fazla sistemik tepki göstermediklerini ve bundan sonra en azından bir partnerle prezervatifsiz cinsel bağa girebildiklerini” anlatıyor.
Genelde seminal plazmaya çok hassaslık hâlâ yanlış anlaşılıyor ya da yanlış teşhis konuyor. Cinsel ilgi sırasında geçen öbür belli sıvılarla ile ilgili bilgi ise daha az.
Örneğin servikovajinal sıvıya beklenen alerjiler konusunda neredeyse hiç araştırma yok. Bu sıvı rahim ağzı ve vajinadaki hücreler tarafından üretiliyor ve bölgenin kayganlaşmasına yardımcı olmasının dışında, patojenlere karşı bir çeşit muhafaza sağlıyor.
Ancak Marek Jankowski bu türlü bir alerjisi olan en az bir hasta gördüğüne inanıyor. Polonya’daki Nicolaus Copernicus Üniversitesi’nden dermatoloji ve zührevi hastalıklar uzmanı Doç. Jankowski birçok doktordan sonra kendisine gelen bir hastayı tedavi ettiğini söylüyor.
Hasta vajinal cinsel münasebetten yarım saat kadar sonra cinsel organı etrafının kızardığını ve kaşıntı başladığını söyledi. Oral seksten sonra da yüzü kaşınmaya başladı. Hastaya nazaran bu bir alerjiye benziyordu. Fakat Jankowski hekimlerin hastayla dalga geçip, fikri reddettiğini anlatıyor.
Fakat Jankowski cinsel bağ sırasında servikovajinal sıvıya potansiyel alerji olabilecek öteki beklenen hadiseleri inceledi.
Doç. Jankowski “En nihayetinde hasta alerji ilaçlarına yeterli bir reaksiyon verdi” diyor.
Vaka tıpkı vakitte Jankowski ve arkadaşlarını 2017’de yayımladıkları bir araştırma yapmaya yöneltti. Araştırmacılar hem öteki dermatologlarla hem de bu sorunu yaşıyor olabilecek başka beşerlerle görüştü. Dermatologların beşte biri bu türlü olaylar gördüklerini söylerken, tabiplerin birden fazla bu türlü bir alerjinin olabileceğine karşı bile şüpheliydi.
Bu araştırmaya nazaran sorun yaşayanlar cinsel temastan sonra kızarıklık, kaşıntı, yanma, şişme ve kurdeşen şikayetleri bildirdi. Jankowski ve arkadaşları topladıkları bilgiler üzerine servikovajinal sıvıya alerjinin sperm alerjisi kadar sık görüldüğü iddiasında bulundu. Hastalığın yalnızca ABD’de en az onbinlerce kişiyi etkilediği sanılıyor.
Ancak Jankowski “servikovajinal sıvı alerjisine yönelik delillerin gereğince güçlü olmadığını ve bu alanda daha fazla araştırma yapılması gerektiğini” söylüyor.
Jankowski ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada görüşülen hastalar hem alerji ilaçları hem de tekrarlanan temasın servikovajinal alerjiye güzel geldiğini söyledi.
Jankowski çalışmada “Tespit edilen olayların çoğunluğu cinsel hayatlarının erken devirlerindeki genç yetişkinler olduğundan, görünüşe bakılırsa tutkunun ateşi duydukları rahatsızlıktan daha güçlüydü ve alerjenle tekrarlanan temas hassasiyeti azalttı” diye yazıyor.
Bu alerji seminal plazmaya çok hassaslıktan farklı, zira bu alerjinin doğal olarak güzelleştiği bir olay bilinmiyor.
Partnerlerinin rastgele bir tarafına alerjisi olan beşerler, ağır sonuçlarla karşı karşıya kalabiliyor.
Maura sperm hassasiyetinin kendisinin ve partnerinin çocuk sahibi olmama kararında rol oynadığına inanıyor. Zira spermle temas etmeden bunu yapabilmenin değerli olacağını düşünüyor.
Hem hastalar hem de partnerleri üzerindeki duygusal tesirler ise karmaşık olabiliyor. Maura’nın ilgisi inançta ve partneri prezervatif kullanmayı sıkıntı etmiyor.
Maura partneri için “Sadece onun spermine alerjik olmamdan gücendiğini söyledi” diyor.
“Bunun için beni suçlamıyor, yalnızca evreni” diye de ekliyor.
